Jak czytać etykietę suplementu diety

Dwa opakowania obok siebie. Na jednym duży napis „magnez", na drugim „magnez premium forte". Ceny różnią się dwukrotnie. Front opakowania nie odpowie, który wybrać, bo front jest od sprzedawania. Odpowiedź jest z tyłu, drobnym drukiem, i tam nikt nie może napisać, czego nie ma.

Ten tekst nie poleca żadnego preparatu. Jest o tym, jak przeczytać tył opakowania i wyjść ze sklepu z wiedzą, za co się zapłaciło.

Suplement to żywność, nie lek - i etykieta to widać

W prawie unijnym i polskim suplement diety jest środkiem spożywczym. Nie leczy, nie zapobiega chorobom i nie służy do diagnozowania. Nie przechodzi też rejestracji takiej jak lek: producent zgłasza wprowadzenie preparatu do obrotu Głównemu Inspektorowi Sanitarnemu, a nie występuje o pozwolenie po badaniach klinicznych.

To nie jest formalność bez znaczenia dla kupującego. Wynika z tego, że odpowiedzialność za skład i za to, co napisano na opakowaniu, leży po stronie producenta. Etykieta jest więc jednocześnie deklaracją i zobowiązaniem - i dlatego warto ją czytać uważniej niż reklamę.

Co musi być na etykiecie

Dla suplementów obowiązuje zamknięty zestaw informacji. Jeśli którejś brakuje, to sygnał sam w sobie:

• określenie „suplement diety" - wprost, nie „preparat" ani „formuła"
• nazwy składników odżywczych lub substancji charakteryzujących produkt
• zalecana porcja do spożycia w ciągu dnia
• ostrzeżenie, by nie przekraczać zalecanej porcji
• informacja, że suplement nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety
• informacja, by przechowywać produkt poza zasięgiem małych dzieci
• zawartość składników w przeliczeniu na zalecaną porcję, a gdy dotyczy - %RWS

Do tego dochodzą dane wspólne dla całej żywności: pełny skład, masa netto, data minimalnej trwałości, warunki przechowywania, dane podmiotu odpowiedzialnego i numer partii.

Porcja dzienna to nie to samo co jedna kapsułka

Najczęstsze nieporozumienie przy porównywaniu cen. Tabela wartości odżywczych odnosi się do zalecanej porcji dziennej, a ta bywa jedną kapsułką, ale równie dobrze trzema.

Praktyczny skutek: opakowanie ze stoma kapsułkami przy porcji trzy kapsułki dziennie starcza na trzydzieści trzy dni, a nie na sto. Preparat, który wydawał się dwa razy tańszy, potrafi po tym przeliczeniu okazać się droższy.

Licz zawsze cenę za dzień stosowania, nie za opakowanie. To jedna operacja: cena podzielona przez liczbę porcji w opakowaniu.

%RWS, czyli ile to jest „dużo"

RWS to referencyjna wartość spożycia - punkt odniesienia ustalony w przepisach o znakowaniu żywności dla przeciętnej osoby dorosłej. Jeśli przy witaminie stoi „100%", znaczy to, że porcja pokrywa tyle, ile ten punkt odniesienia przewiduje na dobę.

Dwie rzeczy warto o tym wiedzieć.

Po pierwsze, RWS jest jedną liczbą dla wszystkich dorosłych. Nie uwzględnia wieku, masy ciała, ciąży, diety ani pory roku. Jest dobrym narzędziem do porównywania produktów między sobą, a słabym do rozstrzygania, ile potrzebujesz akurat Ty.

Po drugie, więcej nie znaczy lepiej. Wysoki procent bywa argumentem sprzedażowym, ale dla części składników istnieją górne bezpieczne poziomy spożycia, a nadmiar niektórych witamin nie jest obojętny. Jeśli zestawiasz kilka preparatów naraz, procenty się sumują - i to jest moment, w którym warto zapytać farmaceutę.

Przy składnikach roślinnych %RWS zwykle nie występuje, bo nie ma dla nich ustalonej wartości referencyjnej. Wtedy liczy się to, co opisujemy niżej.

Forma składnika bywa ważniejsza niż sama nazwa

„Magnez" to nie jest skład. Magnez występuje w preparatach w różnych połączeniach - jako cytrynian, mleczan, tlenek i kilka innych - i rzetelna etykieta podaje, o które chodzi. Tak samo jest z żelazem, cynkiem czy wapniem.

Dlaczego to istotne przy wyborze: jeśli producent podaje wyłącznie nazwę pierwiastka, nie wiesz, co kupujesz, i nie masz jak porównać tego produktu z innym. Podanie formy nie jest obietnicą działania; jest informacją, bez której porównanie jest zgadywaniem.

Przy wyciągach roślinnych odpowiednikiem formy jest standaryzacja: informacja, jaka część surowca i w jakiej proporcji znalazła się w preparacie. „Wyciąg z głogu 100 mg" mówi mniej niż ta sama liczba z dopiskiem, do czego wyciąg jest standaryzowany.

Skład czyta się od początku

Składniki wymienia się malejąco według masy. Pierwsze pozycje to trzon produktu, ostatnie - dodatki.

W suplementach na końcu listy zwykle stoją substancje pomocnicze: nośniki, przeciwzbrylacze, otoczki kapsułek. To normalne i samo w sobie nie jest wadą, bo bez nich nie da się uformować tabletki. Warto jednak sprawdzić dwie rzeczy: czy substancja czynna nie wylądowała za daleko na liście oraz czy w składzie nie ma czegoś, czego akurat Ty unikasz - żelatyny przy diecie roślinnej, laktozy przy nietolerancji, konkretnego barwnika przy uczuleniu.

Czego na etykiecie legalnie być nie może

Suplement nie może mieć przypisanych właściwości leczniczych ani zapobiegania chorobom. Nie może też sugerować ich nie wprost - zdjęciem, nazwą ani hasłem.

Jeśli na opakowaniu albo w opisie sklepu czytasz, że produkt „leczy", „wyleczy" czy „zastępuje leczenie", to nie jest odważny marketing, tylko informacja o sprzedawcy: albo nie zna przepisów, albo świadomie je łamie. W obu przypadkach to samo pytanie dotyczy reszty tego, co pisze.

Lista kontrolna przy dwóch opakowaniach w ręku

1. Ile wynosi porcja dzienna i ile porcji jest w opakowaniu?

2. Jaka jest cena za dzień stosowania?

3. Czy podano formę składnika albo standaryzację wyciągu?

4. Ile wynosi %RWS i czy sumuje się z czymś, co już bierzesz?

5. Czy w składzie jest coś, czego unikasz?

6. Czy jest data minimalnej trwałości i warunki przechowywania?

7. Czy widać, kto odpowiada za produkt - nazwa i adres podmiotu?

Czego etykieta nie powie

Nie odpowie na najważniejsze pytanie: czy ten składnik jest Ci potrzebny. Tego nie rozstrzyga opakowanie ani sklep - rozstrzygają to Twoja sytuacja, badania i rozmowa z kimś, kto ma prawo doradzać. Etykieta jest narzędziem do drugiego kroku: gdy już wiesz, czego szukasz, pozwala wybrać rozsądnie.

Dlatego przy naszych produktach opisujemy skład, formę i sposób stosowania, zamiast obiecywać efekty. Chcemy, żeby dało się nas porównać z innymi - także wtedy, gdy porównanie wypadnie na naszą niekorzyść.